จัดอันดับ ดาวฤกษ์ที่ใหญ่ที่สุด พร้อมข้อมูลสรุป บทที่ 1
ภาพใหม่ของ ดาวพฤหัสบดี จากฮับเบิล
10 ข้อมูลสรุป ของ จุดแดงใหญ่ บนดาวพฤหัสบดี
สิงหาคม 22, 2019
15 ข้อมูลสรุป เกี่ยวกับ หมีน้ำ สัตว์ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก
15 ข้อมูลสรุป เกี่ยวกับ หมีน้ำ สัตว์ที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก
สิงหาคม 29, 2019
จัดอันดับ ดาวฤกษ์ที่ใหญ่ที่สุด พร้อมข้อมูลสรุป บทที่ 1

จากซ้ายไปขวา: ดาวแคระแดงดวงอาทิตย์, ดาวลำดับหลักชนิด B และ R136a1 (ภาพจาก ESO/M. Kornmesser)

ในจักรวาลของเราประกอบไปด้วยดาวฤกษ์อยู่เป็นจำนวนมากมาย ขนาดที่ว่าจำนวนเม็ดทรายบนโลกของเรารวมกันทั้งหมด ก็ยังไม่อาจเทียบได้ ต่อไปนี้เราจะมาดูลำดับดาวฤกษ์ที่ใหญ่ที่สุด จากน้อยไปหามาก ภายในแกแล็คซี่ทางช้างเผือกและแกแล็กซี่เพื่อนบ้านของเรากัน และเพื่อให้เกิดความกระชับในเนื้อหา ผมจะพยายามอธิบายข้อมูลของดาวฤกษ์แต่ละดวงในแบบคร่าวๆ โดยการอ้างอิงขนาดดาวฤกษ์ต่างๆกับรัศมีของดวงอาทิตย์เราเป็นหลัก รัศมีของดวงอาทิตย์เรานั้นมีขนาดอยู่ที่ 695,700 กิโลเมตรโดยประมาณ ต่อไปนี้ขอยินดีต้อนรับเข้าสู่บทความ จัดลำดับดาวฤกษ์ที่ใหญ่ที่สุดบนท้องฟ้า

เปรียบเทียบขนาดโลก ดาวพฤหัสบดี และดวงอาทิตย์

อันดับที่ 1 ขอเริ่มต้นมาที่ดวงอาทิตย์ของเราก่อนเลย โดยดวงอาทิตย์ของเรานั้นถือได้ว่าเป็นวัตถุที่ใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ และคิดเป็นมวลกว่าร้อยละ 99.86 ของทั้งหมด และหากเราต้องการเติมเต็มปริมาตรให้กับดวงอาทิตย์ เราก็จำเป็นต้องใช้ดาวเคราะห์โลกจำนวนกว่า 1 ล้าน 3 แสนดวง จึงจะเติมเต็มภายในดวงอาทิตย์ได้ทั้งหมด หรือจะเทียบให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ของดวงอาทิตย์อีกประการหนึ่งก็คือ แม้ว่าเราจะนำมวลของดาวพฤหัสบดี ที่เป็นดาวเคระห์พี่ใหญ่ที่สุดของเรา รวมเข้ากับมวลของดาวเสาร์ และมวลของดาวเคราะห์ทุกดวงเข้าไปแล้ว มันก็คิดได้เป็นขนาดมวลเพียง 0.14 % ของมวลทั้งหมดภายในระบบสุริยะเราเท่านั้น! ดวงอาทิตย์เราในตอนนี้กำลังเข้าสู่วัยกลางคนและถือดำรงอยู่มานานแล้วกว่า 4.6 พันล้านปี มันมีเส้นผ่านศูนย์กลางมากถึง 1.39 ล้านกิโลเมตร

อันดับที่ 2 ดาว ‘วีวี เซเฟย์ บี’ (VV Cephei B) ซึ่งเป็นหนึ่งในดาวฤกษ์ ของระบบดาวฤกษ์คู่ที่ชื่อ HD 208816 และมันเป็นดาวฤกษ์ดวงที่เล็กที่สุด แต่ถึงอย่างนั้นมันก็ยังมีขนาด (รัศมี) ใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ของเราถึง 13 เท่าเป็นอย่างต่ำ (13-22 เท่า) และมีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ 8 เท่า โดย วีวี เซเฟย์ บี นั้นคือดาวประเภท B หรือดาวลำดับหลักสีน้ำเงิน (Blue main sequence star) ตามการจัดอันดับประเภทดาวตามสเปกตรัม (Spectral types) และอยู่ห่างจากโลกของเราประมาณ 5,000 ปีแสงในกลุ่มดาวซีฟิอัส ดาววีวี เซเฟย์ บี มีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ประมาณ 18 ล้านกิโลเมตร

 ดาว HDE 226868 ขณะถูกสหายหลุมดำของมัน ดูดขโมยมวลสาร ภาพจาก NASA
ดาว HDE 226868 ขณะถูกสหายหลุมดำของมัน ดูดขโมยมวลสาร ภาพจาก NASA

อันดับที่ 3 ดาว HDE 226868 มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ 20-22 เท่า และมีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ 14-16 เท่า ซึ่งจัดเป็นประเภทดาวยักษ์สีน้ำเงินขนาดใหญ่ ( Blue Supergiant Star) และที่สำคัญดาวฤกษ์ดวงนี้ยังโคจรอยู่รวมกับสหายหลุมดำของมันอีกหนึ่งแห่งที่ชื่อ ‘ซิกนัส เอ็กซ์วัน เอ’ (Cygnus X-1- A) อีกด้วย โดยหลุมดำดวงนี้มีรัศมีขอบฟ้าเหตุการณ์อยู่ที่ 94.5 กิโลเมตรเท่านั้น แต่มีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ถึง 16 เท่า (อิงข้อมูลจากโปรแกรม Space Engine) และจากการส่องดูด้วยกล้องโทรทรรศน์อวกาศจันทราก็พบว่า หลุมดำดวงนี้ กำลังขโมยกลืนกินมวลสารบางส่วนของสหายดาวฤกษ์มันอยู่ ซึ่งหลุมดำ ‘ซิกนัส เอ็กซ์วัน เอ’ และ ดาว HDE 226868 คู่นี้ อยู่ห่างไกลจากโลกของเราประมาณ 6,100 ปีแสงในกลุ่มดาวหงส์ (Cygnus) โดยดาวฤกษ์ HDE 226868 จะมีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ 27.8 ล้านกิโลเมตร

ดาว ‘อาร์คตุรุส’ (Arcturus)
ดาว ‘อาร์คตุรุส’ (Arcturus) ภาพจาก Mikulski Archive for Space Telescopes (MAST), STScI, and NASA

อันดับที่ 4 ดาว ‘อาร์คตุรุส’ (Arcturus) มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ที่ 25.4 เท่า ดาวอาร์คตุรุสคือดาวยักษ์แดง ที่สว่างที่สุดในกลุ่มดาว Boötes หรือกลุ่มดาวคนเลี้ยงสัตว์ มันมีค่าความส่องสว่างปรากฏเท่ากับ -0.05 ถือเป็นดาวสว่างที่สุดลำดับที่ 4 บนท้องฟ้ายามราตรี รองจากดาว ‘ซิริอุส’ (Sirius) และดาว ‘คาโนปุส’ (Canopus) โดยอาร์คตุรุสอยู่ห่างจากโลกเพียง 36.7 ปีแสง และจากการตรวจค่าแสงในย่านอินฟราเรดก็พบว่า มันมีความสว่างมากกว่าดวงอาทิตย์ถึง 170 เท่า เส้นผ่านศูนย์กลางของมันใหญ่มากถึง 35 ล้านกิโลเมตร!

เทียบขนาด ดวงอาทิตย์ ดาวแคระน้ำเงิน และดาว R136a1
เทียบขนาด ดวงอาทิตย์ ดาวแคระน้ำเงิน และดาว R136a1

อันดับที่ 5 ดาว R136a1 มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ที่ 28.8 เท่า ดาวดวงนี้คือดาวฤกษ์ประเภท ‘วูล์ฟ-ราเยท์ สตาร์’ (Wolf–Rayet star) หายาก ที่มวลมากที่สุดเท่าเราทราบ ณ ขณะนี้ มันมีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ถึง 265 เท่า อีกทั้งมันยังเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดอีกด้วย โดยความสว่างของมันเทียบเท่าได้ความสว่างของดวงอาทิตย์ที่ 8,700,000 เท่า และมันยังเป็นหนึ่งในดาวฤกษ์ที่มีความร้อนสูงมากที่สุด นั่นก็คืออุณภูมิพื้นผิวที่ประมาณ 53,000 เคลวิน โดยดาว R136a1 อยู่ห่างไกลจากโลกที่ระยะ 163,000 ปีแสงภายในดาราจักรบริวารของทางช้างเผือกที่ชื่อ ‘เมฆแมเจลแลนใหญ่’ (Large Magellanic Cloud) และมันมีเส้นผ่านศูนย์กลางมากถึง 40 ล้านกิโลเมตร

 ดาว Polaris ทั้ง 3 ดวง
ดาว Polaris ทั้ง 3 ดวง ภาพจาก NASA/ESA/HST, G. Bacon (STScI)

อันดับที่ 6 ดาว ‘โพลาริส เอเอ’ (Polaris Aa) มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ที่ 37.5 เท่า มันเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดในกลุ่ม Ursa Minor หรือ กลุ่มดาวหมีเล็ก และอยู่ใกล้กับขั้วฟ้าเหนือมาก จึงปรากฏเหมือนราวกับว่ามันหยุดนิ่งกับที่อยู่บนท้องฟ้า Polaris Aa ถูกจัดเป็นดาวฤกษ์ประเภท Yellow supergiant หรือดาวยักษ์ใหญ่เหลือง มันอยู่ห่างไกลจากโลกต่ำสุดประมาณ 323 ปีแสง (323 – 433 ปีแสง) ซึ่งอันที่จริงแล้วมันคือหนึ่งในระบบดาวฤกษ์ 3 ดวง โดย Polaris Aa คือดาวดวงใหญ่ที่สุด รองมาก็เป็น ‘โพลาริส บี’ (Polaris B) ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ 1.92 ล้านกิโลมตร และ ‘โพลาริส เอบี’ (Polaris Ab) ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่1.44 ล้านกิโลเมตร ส่วนดาวฤกษ์ดวงที่ใหญ่ที่สุดอย่าง Polaris Aa มีเส้นผ่านศูนย์กลางมากที่สุดถึง 52 ล้านกิโลเมตร!

เทียบขนาดดวงอาทิตย์และดาวยักษ์แดง Aldebaran ภาพโดย Mysid/wikipedia

อันดับที่ 7 ดาวยักษ์แดง ‘อัลดีบาแรน เอ’ (Aldebaran A) มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ที่ 44.13 เท่า มันอยู่ห่างไกลจากโลกเพียง 65 ปีแสง และเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างสุดในกลุ่มดาว Taurus หรือ กลุ่มดาววัว เนื่องจากตำแหน่งของดาวนั้น ตั้งอยู่บริเวณส่วนหัวของกลุ่มดาว Taurus ในอดีตจึงมีการเรียกชื่อดาวนี้ว่า ดาวตาวัว โดย Aldebaran A ยังมีสหายดาวฤกษ์อีกดวงหนึ่งที่ชื่อ Aldebaran B อยู่ใกล้ๆอีกด้วย แต่มีขนาดเล็กกว่ามากเพราะเป็นดาวแคระแดง ในขณะที่ยานอวกาศไพโอเนียร์ 10 ขององค์การนาซาที่ได้เคยเดินทางผ่านดาวพฤหัสบดีไปแล้วเมื่อปี ค.ศ. 1973 โดยเป้าหมายถัดไปของมันก็คือ การมุ่งหน้าไปเฉียดระบบดาวอัลดิบาแรนภายในอีก 2 ล้านปีข้างหน้า! โดยดาว Aldebaran A มีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ 61.4 ล้านกิโลเมตร

เทียบขนาดดวงอาทิตย์ กับดาวฤกษ์ LBV 1806-20
เทียบขนาดดวงอาทิตย์ กับดาวฤกษ์ LBV 1806-20

อันดับที่ 8 ดาวแปรแสงสว่างสีน้ำเงิน (Luminous Blue Variable) 1806-20 หรือในชื่อย่อว่า LBV 1806-20 มันมีขนาดรัศมีต่ำสุดที่ 46 เท่าของดวงอาทิตย์ และอาจใหญ่โตขึ้นไปได้มากสุดถึง 145 เท่าของรัศมีดวงอาทิตย์ โดยดาว LBV 1806-20 ตั้งอยู่ในกลุ่มดาว Sagittarius หรือ กลุ่มดาวคนถือธนู ซึ่งอยู่ห่างไกลจากโลกของเรา ในทิศทางลึกเข้าสู่ใจกลางทางช้างเผือกที่ระยะประมาณ 28,000 ปีแสง มันมีมวลอยู่ที่ 36 เท่าของดวงดวงอาทิตย์ และคาดว่ามันน่าจะเป็นระบบดาวฤกษ์สองดวง และจัดได้ว่ามันเป็นหนึ่งในดาวฤกษ์ที่สว่างสุดเท่าที่เรารู้ ณ ขณะนี้ (ภายในแกแล็คซี่ทางช้างเผือก) เพียงแต่ว่าเมื่อเรามองมันผ่านช่วงคลื่นแสงที่มองเห็นได้จากระบบสุริยะ แสงดาวส่วนใหญ่ของมัน จะถูกแสงดาวฤกษ์นับพันล้านดวง ณ ศูนย์กลางช้างเผือกบดบังไปจนหมด โดยมันมีความสว่างมากกว่าดวงอาทิตย์ถึง 2 ล้านเท่า และมีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ประมาณ 64 ล้านกิโลเมตร และอาจมีขนาดใหญ่โตไปได้มากสุดถึง 200 ล้านกิโลเมตร

ดาวคาโนปุส ถ่ายได้จากสถานีอวกาศนานาชาติ (International Space Station)
ดาวคาโนปุส ถ่ายได้จากสถานีอวกาศนานาชาติ (International Space Station)

อันดับที่ 9 ดาวยักษ์ใหญ่สีขาว ‘คาโนปุส’ (White supergiant Canopus) มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ที่ 71 เท่า และอยู่ห่างไกลจากโลกประมาณ 310 ปีแสงในกลุ่มดาว Carina หรือกลุ่มดาวกระดูกงูเรือ จัดได้ว่ามันคือดาวฤกษ์ที่สว่างสุดบนท้องฟ้ายามค่ำเป็นอันดับสองรองมาจากดาว ‘ซิริอุส’ (Sirius) มวลของมันมีมากกว่าดวงอาทิตย์ที่ 8 เท่า และมีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ 98.8 ล้านกิโลเมตรโดยประมาณ

เทียบขนาดดวงอาทิตย์และดาวไรเจล
เทียบขนาดดวงอาทิตย์และดาวไรเจล

อันดับที่ 10 ดาว ‘ไรเจล เอ’ (Rigel A) มันมีขนาดรัศมีใหญ่กว่าดวงอาทิตย์ที่ 78.9 เท่า และอยู่ในระบบดาวฤกษ์ 3 ดวง อันประกอบไปด้วย ไบนารี่สตาร์อีก 2 ดวงได้แก่ Rigel Ba และ Rigel Bb โดยมีเส้นผ่านศูนย์กลางอยู่ที่ 5 ล้านกิโลเมตร และ 3.7 ล้านกิโลเมตรตามลำดับ ส่วนดาว Rigel A พี่ใหญ่สุดนั้น และมีเส้นผ่านศูนย์กลางมากถึง 109.8 ล้านกิโลเมตร! และมีมวลมากกว่าดวงอาทิตย์ถึง 21 เท่า โดยระบบดาวไรเจลนั้นอยู่ห่างไกลจากโลกประมาณ 860 ปีแสงภายในกลุ่มดาว ‘โอไรออน’ (Orion) หรือกลุ่มดาวนายพราน และมีความสว่างสุดบนท้องฟ้ายามค่ำคืนเป็นลำดับที่ 7

สำหรับบทความนี้นี้ผมก็ขอจบการนำเสนอไว้แต่เพียงเท่านี้ ซึ่งอันที่จริงข้อมูลเกี่ยวกับ จัดลำดับดาวฤกษ์ที่มีขนาดใหญ่นั้นยังมีอีกมาก และดาวไรเจล เอ ก็ยังไม่ใช่ดาวฤกษ์ที่ใหญ่ที่สุด

และหากคุณผู้ชมท่านใดมีข้อมูลเสริมนอกเหนือไปจากนี้ยังไงล่ะก็ สามารถแนะนำ หรือเข้ามาร่วมพูดคุยกันได้เลย ที่ช่องคอมเมนต์ด้านล่างของบทความนี้ และถ้าชอบเรื่องราวดีๆแบบนี้อีก ก็ฝากติดตามเว็บไซต์ sciways.co ด้วยนะครับ แล้วมาเจอกันใหม่ในตอนหน้า

แหล่งอ้างอิงข้อมูล (จัดลำดับขนาดตามรัศมีดาวฤกษ์) List of largest stars

Sci Ways
Sci Ways
นักเดินทางข้ามกาลเวลา
Facebook
กลับสู่บนสุด